Người lao động có phải tự mua thiết bị bảo hộ không?

Người lao động không phải tự mua thiết bị bảo hộ nếu đó là phương tiện bảo vệ cá nhân mà người sử dụng lao động có trách nhiệm trang cấp. Điểm b khoản 3 Điều 23 Luật An toàn, vệ sinh lao động quy định không phát tiền thay cho việc trang cấp, không buộc người lao động tự mua hoặc thu tiền để mua phương tiện bảo vệ cá nhân.

Vậy công ty có được thu tiền mũ, giày, găng tay bảo hộ? Khi đồ bảo hộ mất, hỏng hoặc hết hạn thì ai trả chi phí? Bài viết làm rõ nghĩa vụ trang cấp và cách người lao động đề nghị bảo vệ quyền lợi.

Ai có trách nhiệm mua và cấp thiết bị bảo hộ cho người lao động?

Không, đối với phương tiện bảo vệ cá nhân thuộc trách nhiệm trang cấp. Khoản 1 Điều 23 Luật An toàn, vệ sinh lao động quy định người lao động làm công việc có yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại được người sử dụng lao động trang cấp đầy đủ phương tiện bảo vệ cá nhân và phải sử dụng trong quá trình làm việc.

Theo khoản 6 Điều 5 Thông tư 25/2022/TT-BLĐTBXH, người lao động không phải trả tiền về việc sử dụng phương tiện này; đồng thời có quyền yêu cầu bổ sung mới hoặc thay đổi loại phương tiện cho phù hợp với điều kiện thực tế.

Trong bài, “thiết bị bảo hộ” hoặc “đồ bảo hộ” được dùng theo cách gọi thông thường. Thuật ngữ pháp lý là phương tiện bảo vệ cá nhân: dụng cụ, phương tiện bảo vệ cơ thể trước yếu tố nguy hiểm, có hại khi các giải pháp công nghệ, thiết bị, kỹ thuật an toàn, vệ sinh lao động chưa loại trừ hết nguy cơ.

Phân biệt đồ bảo hộ với đồng phục thông thường

Không phải mọi trang phục công ty yêu cầu đều đương nhiên là phương tiện bảo vệ cá nhân. Cần xét chức năng bảo vệ, công việc thực tế và danh mục trang cấp; không chỉ căn cứ tên gọi hoặc việc có in logo doanh nghiệp.

Một bộ quần áo bảo hộ có in tên công ty vẫn có thể thuộc chế độ trang cấp. Ngược lại, không thể áp dụng ngay quy định về phương tiện bảo vệ cá nhân cho mọi khoản thu đồng phục.

Trường hợp nào doanh nghiệp phải cấp đồ bảo hộ miễn phí?

Điều 4 Thông tư 25/2022/TT-BLĐTBXH xác định điều kiện trang cấp khi làm việc tiếp xúc với một trong các nhóm yếu tố sau:

• Yếu tố vật lý không bảo đảm tiêu chuẩn vệ sinh.
• Bụi, hóa chất độc hại.
• Yếu tố sinh học độc hại như vi rút, vi khuẩn gây bệnh, côn trùng có hại, phân, nước thải, rác, cống rãnh.
• Máy, thiết bị, công cụ có nguy cơ mất an toàn; tư thế lao động nguy hiểm; làm việc trên cao, trong hầm lò, nơi thiếu dưỡng khí, trên sông nước, trong không gian hạn chế và các điều kiện nguy hiểm, độc hại khác được quy định tại Điều này.

Người sử dụng lao động phải lập danh mục và trang cấp theo Phụ lục I của Thông tư. Khoản 3 Điều 5 còn yêu cầu chủ động xây dựng danh mục cho nghề, công việc chưa được liệt kê nhưng có yếu tố nguy hiểm, có hại không bảo đảm an toàn sức khỏe, hoặc bổ sung phương tiện khi danh mục hiện có chưa bảo vệ hiệu quả.

Ví dụ, việc cấp giày chống đâm xuyên, kính bảo vệ mắt hoặc phương tiện bảo vệ hô hấp phải phù hợp với nguy cơ của từng vị trí. Không áp dụng một bộ giống nhau cho mọi công việc và không chỉ dựa vào chức danh “công nhân” hay “nhân viên”.

Việc cấp bảo hộ không thay thế trách nhiệm cải thiện môi trường lao động. Khoản 1 Điều 5 yêu cầu thực hiện biện pháp công nghệ, thiết bị, kỹ thuật để loại trừ hoặc hạn chế tối đa tác hại trước khi trang cấp. Xem thêm về vi khí hậu tại nơi làm việc.

Công ty có được phát tiền hoặc thu tiền bảo hộ không?

Không được phát tiền thay cho việc trang cấp; không được buộc người lao động tự mua hoặc thu tiền để mua phương tiện bảo vệ cá nhân thuộc nghĩa vụ trang cấp. Căn cứ trực tiếp là điểm b khoản 3 Điều 23 Luật An toàn, vệ sinh lao động.

Vì vậy, các cách làm như thu tiền mua mũ bảo hộ bắt buộc khi nhận việc, buộc công nhân tự mua găng phù hợp công việc hoặc trả một khoản “tiền bảo hộ” thay cho cấp hiện vật không đáp ứng quy định này. Việc gọi khoản tiền đó là “hỗ trợ” không làm thay đổi nghĩa vụ trang cấp.

Người sử dụng lao động phải lựa chọn phương tiện phù hợp, bảo đảm chất lượng theo tiêu chuẩn, quy chuẩn và quy định chuyên ngành; hướng dẫn sử dụng, kiểm tra việc sử dụng. Đây là nghĩa vụ pháp luật, không chỉ là khuyến nghị quản lý.

Thiết bị bảo hộ mất, hỏng hoặc hết hạn: ai chịu chi phí?

Người sử dụng lao động phải cấp lại khi phương tiện bị mất, hư hỏng hoặc hết hạn sử dụng, theo khoản 4 Điều 6 Thông tư 25/2022/TT-BLĐTBXH. Cần phân biệt nghĩa vụ cấp lại với trách nhiệm bồi thường:

Không thể chỉ vì “đã cấp đầu năm” mà từ chối cấp lại phương tiện đã hỏng hoặc hết hạn. Theo khoản 4 Điều 5 Thông tư 25/2022/TT-BLĐTBXH, thời hạn sử dụng và số lượng được quyết định căn cứ yêu cầu công việc, tính chất công việc, chất lượng phương tiện và khuyến nghị của nhà sản xuất. Khoản 4 Điều 8 còn yêu cầu người sử dụng lao động tham khảo ý kiến của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở trước khi quyết định thời hạn sử dụng và số lượng trang cấp.

Đối với phương tiện chuyên dùng có yêu cầu kỹ thuật cao, khoản 2 Điều 6 yêu cầu kiểm tra, thử nghiệm trước khi cấp, kiểm tra định kỳ và ghi sổ theo dõi; không sử dụng phương tiện không đạt yêu cầu kỹ thuật hoặc quá hạn theo khuyến cáo của nhà cung cấp, loại bỏ ngay phương tiện hư hỏng không bảo đảm an toàn.

Bị yêu cầu tự mua bảo hộ, người lao động nên làm gì?

Các bước dưới đây là hướng dẫn thực tế để làm rõ và bảo vệ quyền lợi, không phải thủ tục bắt buộc áp dụng cho mọi vụ việc:

1. Xác định loại phương tiện và công việc: ghi rõ công việc, nguy cơ tiếp xúc, loại mũ, giày, găng hoặc phương tiện bị yêu cầu tự mua; phân biệt với đồng phục thuần túy.
2. Lưu tài liệu: thông báo thu tiền, tin nhắn, phiếu thu, chứng từ mua hàng, bảng lương có khoản trừ và sổ giao nhận nếu có.
3. Đề nghị người sử dụng lao động giải quyết: gửi nhân sự, quản lý trực tiếp hoặc bộ phận an toàn, nêu yêu cầu được trang cấp và căn cứ Điều 23 của Luật, khoản 6 Điều 5 của Thông tư 25/2022/TT-BLĐTBXH.
4. Nhờ hỗ trợ khi chưa được giải quyết: liên hệ công đoàn, tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở hoặc phản ánh tới cơ quan có thẩm quyền quản lý an toàn, vệ sinh lao động tại địa phương.

Nếu đã tự mua, người lao động có thể kèm chứng từ để đề nghị xem xét hoàn trả khoản chi thuộc nghĩa vụ trang cấp. Kết quả giải quyết cần căn cứ tình tiết, chứng cứ và quy định áp dụng; không mặc định mọi khoản mua cá nhân đều được hoàn lại.

Lưu ý về xử phạt: Từ ngày 10/9/2026, Nghị định 283/2026/NĐ-CP có hiệu lực, thay thế Nghị định 12/2022/NĐ-CP. Chế tài phải được xác định theo hành vi, chủ thể, thời điểm vi phạm và quy định chuyển tiếp.

Câu hỏi thường gặp về thiết bị bảo hộ lao động

Giày bảo hộ có bắt buộc công ty cấp không?

Có, khi giày là phương tiện bảo vệ cá nhân thuộc danh mục phải trang cấp phù hợp nghề, công việc và nguy cơ thực tế. Không thể kết luận chỉ dựa vào tên gọi của đôi giày.

Công ty có được chỉ cấp bảo hộ một lần mỗi năm không?

Không có một định mức “mỗi năm một lần” áp dụng chung cho mọi phương tiện. Số lượng, thời hạn phải phù hợp công việc và khuyến nghị nhà sản xuất; khi mất, hỏng hoặc hết hạn thì phải cấp lại theo khoản 4 Điều 6 Thông tư 25/2022/TT-BLĐTBXH.

Người lao động không sử dụng bảo hộ đã cấp có bị xử lý không?

Có thể. Khoản 3 Điều 6 Thông tư 25/2022/TT-BLĐTBXH yêu cầu sử dụng đúng quy định; tùy mức độ vi phạm có thể bị xử lý kỷ luật theo nội quy hoặc pháp luật. Việc xử lý phải tuân thủ điều kiện, trình tự pháp luật lao động.

Đã tự mua đồ bảo hộ thì có được hoàn tiền không?

Người lao động có thể đề nghị công ty hoàn trả khoản chi nếu phương tiện đã mua thuộc trách nhiệm trang cấp của công ty. Nên gửi kèm yêu cầu tự mua của công ty, chứng từ thanh toán và thông tin công việc. Việc hoàn trả cần xem xét chứng cứ, loại phương tiện và tình tiết cụ thể; không mặc định mọi đồ bảo hộ tự chọn mua đều được hoàn tiền.

Căn cứ pháp luật

• Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13: Điều 23, đặc biệt điểm b khoản 3.
• Thông tư 25/2022/TT-BLĐTBXH: Điều 3, Điều 4, Điều 5, Điều 6 và Điều 8.
• Nghị định 283/2026/NĐ-CP và quy định chuyển tiếp khi xem xét xử phạt.

Kết luận: người lao động không phải tự mua phương tiện bảo vệ cá nhân thuộc nghĩa vụ trang cấp. Người sử dụng lao động phải cấp đúng loại, bảo đảm chất lượng và cấp lại khi cần; người lao động có trách nhiệm sử dụng, giữ gìn đúng quy định.