7 nguyên tắc sơ cấp cứu tại nơi làm việc người lao động cần biết

7 nguyên tắc sơ cấp cứu tại nơi làm việc gồm: bảo đảm an toàn, gọi hỗ trợ, đánh giá nhanh nạn nhân, ưu tiên nguy cơ đe dọa tính mạng, hỗ trợ đúng khả năng, hạn chế di chuyển và theo dõi đến khi bàn giao. Người lao động cần nhớ những việc này để hỗ trợ đồng nghiệp khi xảy ra tai nạn hoặc vấn đề sức khỏe cấp tính.

Bài viết hệ thống hóa các nguyên tắc để dễ ghi nhớ; đây không phải danh mục 7 nguyên tắc được trích nguyên văn từ một điều luật. Sơ cứu ban đầu không thay thế điều trị và huấn luyện thực hành. Căn cứ chuyên môn Việt Nam là tài liệu ban hành kèm Quyết định 636/QĐ-BYT ngày 21/02/2025 của Bộ Y tế.

7 nguyên tắc sơ cấp cứu tại nơi làm việc cần ghi nhớ

Nguyên tắc 1: Bảo đảm an toàn hiện trường trước khi tiếp cận

Hãy quan sát toàn bộ khu vực trước khi chạm vào nạn nhân. Với tai nạn điện, nguồn điện phải được cô lập an toàn. Với hóa chất hoặc khí độc, người cứu cần tránh tiếp xúc trực tiếp và chỉ tiếp cận khi có phương tiện bảo vệ phù hợp. Với máy móc, phải bảo đảm thiết bị đã dừng và không thể khởi động ngoài ý muốn.

Không lao vào vùng điện, cháy, khí độc hoặc không gian kín để cứu người khi chưa bảo đảm an toàn. Hãy báo lực lượng ứng cứu có chuyên môn. Găng tay hoặc khẩu trang thông thường không làm cho khu vực khí độc trở nên an toàn. Chỉ di chuyển nạn nhân khi cần thiết và người cứu có thể thực hiện an toàn.

Nguyên tắc 2: Kêu gọi hỗ trợ và kích hoạt hệ thống cấp cứu

Ngay khi xác định tình huống nghiêm trọng, hãy phân công cụ thể thay vì chỉ hô chung chung. Một người gọi 115, một người lấy túi sơ cứu hoặc thiết bị cần thiết, một người hướng dẫn xe cấp cứu vào hiện trường và những người còn lại hỗ trợ kiểm soát khu vực.

Tài liệu Bộ Y tế hướng dẫn gọi cấp cứu 115 để được tư vấn, cấp cứu và vận chuyển nạn nhân. Khi cần, người tại hiện trường có thể mở loa ngoài để nhận hướng dẫn trực tiếp trong khi tiếp tục hỗ trợ nạn nhân.

Nguyên tắc 3: Đánh giá nhanh tình trạng nạn nhân

Người sơ cứu cần nhanh chóng kiểm tra phản ứng của nạn nhân, quan sát hô hấp và nhận diện các dấu hiệu đe dọa tính mạng. Đừng để một vết thương nhỏ nhưng dễ nhìn thấy làm mất tập trung khỏi vấn đề nghiêm trọng hơn như tắc đường thở, ngừng thở, ngừng tuần hoàn hoặc chảy máu lớn.

Nếu nạn nhân còn thở nhưng bất tỉnh, hướng dẫn của Bộ Y tế đề cập việc đặt tư thế nằm nghiêng an toàn trong trường hợp phù hợp. Tuy nhiên, nếu nghi ngờ chấn thương cột sống cổ thì việc thay đổi tư thế cần đặc biệt thận trọng.

Nguyên tắc 4: Xử lý theo thứ tự ưu tiên đe dọa tính mạng

Ưu tiên tình trạng đe dọa tính mạng như không thở bình thường và chảy máu nghiêm trọng, không mất thời gian xử lý vết trầy xước trước. Phân công người gọi cấp cứu, người lấy dụng cụ và người hỗ trợ nạn nhân để các việc cần thiết diễn ra đồng thời khi có đủ người.

Với người lớn không đáp ứng và không thở bình thường hoặc chỉ thở ngáp: coi là nghi ngừng tim, gọi 115 hoặc nhờ người gọi, bắt đầu hồi sinh tim phổi (CPR) và sử dụng máy khử rung tim tự động (AED) nếu có, theo hướng dẫn. Người dân không cần cố bắt mạch trước khi hành động. Nếu chưa biết CPR, mở loa ngoài và làm theo hướng dẫn của nhân viên điều phối; không chờ người đã học đến mới gọi hỗ trợ.

Hướng dẫn nhận biết ngừng tim ở người lớn được đối chiếu với AHA 2025 – Hồi sinh cơ bản người lớn.

Nguyên tắc 5: Chỉ thực hiện kỹ thuật phù hợp với tình trạng và năng lực

Sơ cấp cứu hiệu quả không đồng nghĩa với thực hiện càng nhiều thao tác càng tốt. Người cứu nên áp dụng những kỹ thuật đã được huấn luyện và làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế khi tình huống vượt quá khả năng. American Red Cross cũng đặt việc kiểm tra hiện trường và nạn nhân, gọi hệ thống cấp cứu rồi chăm sóc phù hợp làm trình tự hành động cốt lõi.

Không nên tự ý cho nạn nhân bất tỉnh ăn uống, sử dụng thuốc không rõ chỉ định hoặc thực hiện các thủ thuật chuyên môn mà người cứu chưa được đào tạo.

Nguyên tắc 6: Không di chuyển nạn nhân khi chưa thực sự cần thiết

Nếu hiện trường đã an toàn, nên hạn chế di chuyển nạn nhân bị chấn thương nặng cho đến khi đánh giá được tình trạng. Đặc biệt với tai nạn ngã cao, vật đè hoặc chấn thương vùng đầu, cổ và lưng, cần nghĩ đến khả năng tổn thương cột sống.

Việc di chuyển trở nên cần thiết khi nạn nhân vẫn đang ở trong vùng cháy, nguy cơ nổ, nhiễm khí độc hoặc một mối nguy khác tiếp tục đe dọa tính mạng. Bộ Y tế xác định nguyên tắc chung là chỉ di chuyển hoặc vận chuyển nạn nhân khi thực sự cần thiết và phải bảo đảm an toàn trong quá trình thực hiện.

Nguyên tắc 7: Theo dõi liên tục và bàn giao đầy đủ cho nhân viên y tế

Sau khi thực hiện sơ cấp cứu, người cứu vẫn cần theo dõi ý thức, hô hấp, tuần hoàn, chảy máu và các thay đổi bất thường cho đến khi lực lượng chuyên môn tiếp nhận. Tình trạng nạn nhân có thể thay đổi nhanh nên không nên coi việc băng bó xong là kết thúc nhiệm vụ.

Khi bàn giao, hãy cung cấp ngắn gọn thời điểm xảy ra tai nạn, cơ chế chấn thương, tình trạng ban đầu, diễn biến sau đó và những biện pháp đã thực hiện. Tài liệu huấn luyện của Bộ Y tế nêu trách nhiệm của người cấp cứu tại chỗ tiếp tục cho đến khi nạn nhân được chuyển tới cơ sở y tế hoặc người chăm sóc thích hợp và yêu cầu cung cấp thông tin về các cấp cứu đã thực hiện.

Doanh nghiệp có thể in bảng 7 nguyên tắc trên và đặt tại phòng HSE, khu vực sơ cứu hoặc bảng an toàn. Tuy nhiên, bảng hướng dẫn chỉ hỗ trợ ghi nhớ và không thay thế huấn luyện thực hành.

ABCDE trong sơ cấp cứu: người lao động cần hiểu gì?

ABCDE là cách đánh giá có hệ thống được dùng trong huấn luyện: A – đường thở; B – hô hấp; C – tuần hoàn và chảy máu; D – ý thức; E – kiểm tra tổn thương, bảo vệ cơ thể. Người lao động không cần học thuộc thuật ngữ rồi mới gọi cấp cứu. Khi người lớn không đáp ứng và không thở bình thường, cần thực hiện hướng dẫn xử trí nghi ngừng tim nêu trên, tránh kéo dài việc kiểm tra.

Lưu ý khi sơ cấp cứu tai nạn lao động thường gặp

• Chảy máu nghiêm trọng: gọi hỗ trợ ngay, dùng phương tiện bảo vệ và kiểm soát chảy máu theo kỹ năng đã được huấn luyện.
• Nghi gãy xương hoặc chấn thương cột sống: không nắn xương, kéo người bị ngã cao đứng dậy hoặc xoay trở tùy tiện. Chỉ di chuyển khi cần để bảo đảm an toàn, thực hiện CPR hoặc kiểm soát chảy máu đe dọa tính mạng.
• Điện giật: không chạm nạn nhân trước khi nguồn điện được cô lập an toàn; sau đó đánh giá phản ứng và hô hấp, gọi hỗ trợ khẩn cấp khi cần.
• Hóa chất, khí độc: không vào khu vực nguy hiểm khi chưa đủ điều kiện cứu hộ. Cung cấp phiếu an toàn hóa chất cho lực lượng ứng cứu và làm theo hướng dẫn sơ cứu tương ứng.
• Bất tỉnh: xử trí theo nguyên tắc 4 nếu không thở bình thường; nếu vẫn thở bình thường, theo dõi liên tục và làm theo hướng dẫn của 115, lưu ý nguy cơ chấn thương cột sống.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì để sơ cấp cứu hiệu quả

Các nghĩa vụ tổ chức sơ cứu, cấp cứu cần được phân biệt với bảng 7 nguyên tắc thực hành. Theo Điều 5, Điều 6, Điều 7 và Điều 9 Thông tư 19/2016/TT-BYT, cơ sở lao động cần:

• Bố trí lực lượng, phương tiện và vật tư phù hợp nguy cơ, số lao động, số ca và khoảng cách đến cơ sở y tế.
• Bảo đảm mỗi ca làm việc hoặc nhóm làm việc lưu động có người hoặc lực lượng chịu trách nhiệm sơ cứu, cấp cứu; người được phân công phải đáp ứng điều kiện và được huấn luyện theo quy định.
• Trang bị túi sơ cứu phù hợp; công khai vị trí thiết bị, khu vực sơ cứu và danh sách người phụ trách; kiểm tra, bổ sung vật tư định kỳ.
• Vị trí sử dụng hóa chất độc hoặc chất gây ăn mòn phải có vòi tắm khẩn cấp và phương tiện rửa mắt dễ tiếp cận. Nơi sử dụng hóa chất nguy hiểm phải có phiếu an toàn hóa chất bằng tiếng Việt, ghi hướng dẫn sơ cứu và đặt gần túi sơ cứu.

Thông tư này đã hết hiệu lực một phần; khi áp dụng, cần đối chiếu quy định liên quan cùng văn bản sửa đổi, bổ sung hiện hành. Hướng dẫn kỹ thuật thực hành được tham khảo từ tài liệu kèm Quyết định 636/QĐ-BYT năm 2025.

Khi nào cần gọi 115 và cần nói những gì?

Gọi hỗ trợ khẩn cấp khi nạn nhân bất tỉnh, không thở bình thường, chảy máu nghiêm trọng, chấn thương nặng hoặc có diễn biến xấu nhanh. Báo rõ:

• Tên cơ sở, địa chỉ, cổng vào và vị trí chính xác của nạn nhân.
• Số người bị nạn; nạn nhân có đáp ứng, có thở bình thường và có chảy máu nhiều không.
• Loại sự cố, nguy cơ còn tồn tại như điện, hóa chất, khí độc hoặc máy móc.
• Số điện thoại liên hệ và các biện pháp đã thực hiện.

Nhờ một người ra cổng đón xe, giữ đường tiếp cận thông thoáng và làm theo hướng dẫn của nhân viên điều phối.

Checklist người lao động cần biết trước mỗi ca làm việc

• Biết ai phụ trách sơ cứu trong ca và số liên hệ nội bộ.
• Biết vị trí túi sơ cứu, AED nếu cơ sở có trang bị.
• Biết cách báo động, lối thoát và đường đón xe cấp cứu.
• Biết nguy cơ điện, máy móc, hóa chất ở khu vực làm việc; không tự xử lý khi vượt quá năng lực.
• Tham gia huấn luyện, diễn tập và báo ngay khi vật tư sơ cứu thiếu hoặc hết hạn.

Câu hỏi thường gặp về sơ cấp cứu tại nơi làm việc

7 nguyên tắc sơ cấp cứu có phải danh mục bắt buộc trong luật không?

Không. Đây là cách hệ thống hóa hướng dẫn thực hành để dễ nhớ. Nghĩa vụ của doanh nghiệp về lực lượng, huấn luyện và trang thiết bị phải đối chiếu văn bản pháp luật, không suy ra chỉ từ bảng 7 nguyên tắc.

Người chưa được huấn luyện có nên sơ cấp cứu không?

Người chưa được đào tạo vẫn có thể thực hiện những hành động an toàn như gọi hỗ trợ, báo 115, kiểm soát hiện trường và làm theo hướng dẫn của nhân viên điều phối. Không nên thực hiện kỹ thuật phức tạp mà bản thân không biết rõ. Cách tốt nhất là doanh nghiệp tổ chức huấn luyện để người lao động có kỹ năng trước khi tình huống thật xảy ra.

Doanh nghiệp có phải bố trí túi sơ cứu không?

Có. Thông tư 19/2016/TT-BYT quy định về quản lý vệ sinh lao động và sức khỏe người lao động, trong đó có yêu cầu tổ chức lực lượng, trang thiết bị và phương tiện sơ cứu, cấp cứu tại cơ sở lao động. Tài liệu huấn luyện Bộ Y tế năm 2025 cũng tổng hợp yêu cầu về vị trí, quy mô và nội dung túi sơ cứu.

Những việc cần tránh khi đồng nghiệp gặp nạn

• Không chạm người bị điện giật khi nguồn điện chưa được cô lập an toàn.
• Không cho người bất tỉnh ăn, uống hoặc tự ý dùng thuốc.
• Không kéo người bị ngã cao đứng dậy hoặc nắn chỉnh vùng nghi gãy xương.
• Không tụ tập che kín nạn nhân, cản đường cấp cứu hoặc bỏ mặc sau khi băng bó.

Hãy ghi nhớ 7 nguyên tắc sơ cấp cứu và thực hành trong các buổi huấn luyện tại cơ sở. Có thể tìm thêm nội dung trong chuyên mục An toàn, vệ sinh lao động.