7 vấn đề về bảo hiểm xã hội bắt buộc người lao động không nên bỏ qua trong năm 2026

Bảo hiểm xã hội bắt buộc không chỉ là khoản tiền bị trừ trên bảng lương mỗi tháng mà còn là nền tảng bảo đảm thu nhập cho người lao động khi ốm đau, thai sản, gặp tai nạn lao động, về hưu hoặc qua đời.

Đặc biệt, từ ngày 1 tháng 7 năm 2026, mức tham chiếu dùng trong chính sách BHXH tăng lên 2.530.000 đồng mỗi tháng, kéo theo mức trần tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc tăng lên 50.600.000 đồng mỗi tháng.

1. Bảo hiểm xã hội bắt buộc là gì và vì sao người lao động cần quan tâm?

Theo Luật BHXH 2024, bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình do Nhà nước tổ chức mà người lao động và người sử dụng lao động thuộc diện luật định phải tham gia. Đây không phải khoản tiết kiệm cá nhân đơn thuần mà vận hành theo nguyên tắc đóng, hưởng và chia sẻ giữa những người tham gia.

2. Những ai thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc năm 2026?

3. Mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc năm 2026 là bao nhiêu?

Người lao động đóng bao nhiêu phần trăm?

Riêng mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc của người lao động thông thường là 8 phần trăm. Khi tính thêm bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp, tổng tỷ lệ thường được khấu trừ từ tiền lương người lao động là 10,5 phần trăm, gồm 8 phần trăm BHXH, 1,5 phần trăm BHYT và 1 phần trăm BHTN.

Người sử dụng lao động đóng bao nhiêu?

Ví dụ cách tính mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc

Giả sử tiền lương làm căn cứ đóng của một người lao động là 10.000.000 đồng mỗi tháng. Phần BHXH do người lao động đóng là 800.000 đồng. Nếu tính cả BHYT và BHTN, tổng khoản bảo hiểm khấu trừ từ lương thông thường là 1.050.000 đồng. Đây chỉ là ví dụ cho nhóm lao động Việt Nam phổ biến; một số đối tượng đặc thù có mức và phương thức đóng khác.

4. Tiền lương nào được dùng để đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc?

Không phải cứ tổng thu nhập nhận về bao nhiêu thì toàn bộ số tiền đó đều được dùng làm căn cứ đóng BHXH. Đối với người hưởng lương do doanh nghiệp quyết định, tiền lương làm căn cứ đóng gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác được thỏa thuận trả thường xuyên, ổn định trong mỗi kỳ trả lương.

Các khoản được tính vào tiền lương đóng BHXH

Người lao động nên so sánh hợp đồng lao động, bảng lương và dữ liệu BHXH để xác định doanh nghiệp có đang khai đúng mức lương, phụ cấp và khoản bổ sung phải tính đóng hay không. Việc tách một khoản tiền có bản chất là tiền lương thành tên gọi khác không đương nhiên làm khoản đó được loại khỏi căn cứ đóng.

Mức thấp nhất và mức cao nhất từ ngày 1 tháng 7 năm 2026

Theo quy định hiện hành, tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc có mức thấp nhất bằng mức tham chiếu và cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu. Từ ngày 1 tháng 7 năm 2026, mức tham chiếu là 2.530.000 đồng mỗi tháng, do đó mức trần tiền lương làm căn cứ đóng BHXH là 50.600.000 đồng mỗi tháng.

Cần phân biệt mức sàn của căn cứ đóng BHXH với quy định về tiền lương tối thiểu vùng trong pháp luật lao động. Khi xác định tiền lương hợp pháp của người làm việc theo hợp đồng, doanh nghiệp còn phải tuân thủ các quy định tiền lương tối thiểu tương ứng.

Vì sao cần kiểm tra mức lương đóng BHXH?

Đóng BHXH trên mức thấp hơn mức đáng lẽ phải đóng có thể làm giảm quyền lợi của người lao động đối với các chế độ được tính dựa trên tiền lương đóng. Vì vậy, đừng chỉ kiểm tra xem công ty đã đóng hay chưa mà còn phải kiểm tra đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc trên mức tiền lương nào.

5. Tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc mang lại những quyền lợi nào?

Giá trị của BHXH thể hiện rõ nhất khi người lao động gặp những giai đoạn thu nhập bị giảm hoặc mất. Luật BHXH quy định các chế độ chủ yếu gồm ốm đau, thai sản, hưu trí, tử tuất và quyền lợi liên quan tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.

Chế độ ốm đau và thai sản

Khi đáp ứng điều kiện, người lao động có thể được hưởng chế độ ốm đau trong thời gian phải nghỉ việc điều trị. Đối với thai sản, quyền lợi có thể phát sinh khi lao động nữ mang thai, sinh con, nhận con nuôi hoặc trong các trường hợp khác mà pháp luật quy định. Lao động nam có vợ sinh con cũng có những quyền lợi tương ứng khi đủ điều kiện.

Chế độ hưu trí

Một thay đổi quan trọng của Luật BHXH 2024 là giảm thời gian đóng tối thiểu để có cơ hội hưởng lương hưu từ 20 năm xuống còn 15 năm đối với trường hợp đáp ứng điều kiện theo luật. Điều này giúp nhiều người có quá trình tham gia ngắn hơn vẫn có cơ hội hình thành nguồn thu nhập hằng tháng khi về già.

Tuy nhiên, số năm đóng và mức tiền lương làm căn cứ đóng vẫn ảnh hưởng đến mức lương hưu. Vì vậy, mục tiêu không nên chỉ là đủ số năm tối thiểu mà còn là duy trì quá trình đóng ổn định và đúng mức.

Chế độ tử tuất và tai nạn lao động bệnh nghề nghiệp

Khi người tham gia qua đời và đáp ứng điều kiện, thân nhân có thể được xem xét hưởng các chế độ tử tuất theo quy định. Đối với tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, quyền lợi được thực hiện theo pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động và các quy định liên quan. Đây là lớp bảo vệ đặc biệt quan trọng đối với người làm việc trong môi trường có nguy cơ nghề nghiệp.

6. Doanh nghiệp chậm đóng hoặc trốn đóng BHXH thì người lao động nên làm gì?

Luật BHXH nghiêm cấm hành vi chậm đóng và trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc. Người sử dụng lao động có trách nhiệm đăng ký cho người lao động, trích phần người lao động phải đóng từ tiền lương và đóng cùng phần trách nhiệm của mình vào quỹ BHXH.

Đối với phương thức đóng hằng tháng, thời hạn đóng của người sử dụng lao động chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng tiếp theo. Cơ quan BHXH có cơ chế đôn đốc, công khai thông tin và chuyển thông tin về đơn vị chậm đóng hoặc trốn đóng cho cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Cách nhận biết doanh nghiệp đang thiếu thời gian đóng

• Dữ liệu quá trình tham gia không xuất hiện tháng làm việc thực tế.
• Mức tiền lương đóng BHXH thấp bất thường so với hợp đồng và cơ cấu tiền lương.
• Doanh nghiệp đã khấu trừ tiền bảo hiểm trên bảng lương nhưng hệ thống chưa ghi nhận tương ứng.
• Thông tin về đơn vị đóng, chức danh hoặc thời gian tham gia không đúng.

Các bước người lao động nên thực hiện để bảo vệ quyền lợi

Trước tiên, người lao động nên lưu hợp đồng lao động, bảng lương, chứng từ trả lương và dữ liệu quá trình đóng. Sau đó có thể yêu cầu bộ phận nhân sự hoặc doanh nghiệp giải thích và điều chỉnh. Nếu quyền lợi vẫn không được bảo đảm, người lao động có quyền yêu cầu cơ quan BHXH xác nhận thông tin đóng và sử dụng các cơ chế khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện theo quy định. Luật cũng quy định người lao động có quyền được cung cấp thông tin về việc đóng BHXH.

Pháp luật lao động khuyến nghị: Không nên đợi đến khi nghỉ việc, sinh con hoặc làm hồ sơ hưởng chế độ mới kiểm tra. Phát hiện sai lệch sớm thường giúp việc đối chiếu chứng từ và xử lý thuận lợi hơn.

7. Cách tự kiểm tra quá trình đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc và tránh mất quyền lợi

Luật BHXH quy định người tham gia có quyền được cơ quan BHXH cung cấp thông tin định kỳ về việc đóng thông qua phương tiện điện tử và được xác nhận thông tin đóng khi có yêu cầu. Từ năm 2026, quá trình số hóa sổ BHXH tiếp tục giúp người lao động thuận tiện hơn trong việc theo dõi dữ liệu.

Checklist 5 thông tin nên kiểm tra định kỳ

• Thời gian đóng: Kiểm tra có đủ các tháng đang làm việc thuộc diện tham gia hay không.
• Mức lương đóng: So sánh với hợp đồng và các khoản tiền lương thuộc căn cứ đóng.
• Đơn vị tham gia: Kiểm tra đúng tên doanh nghiệp hoặc cơ quan sử dụng lao động.
• Thông tin cá nhân: Họ tên, ngày sinh, số định danh và các dữ liệu liên quan phải chính xác.
• Quá trình ở đơn vị cũ: Đảm bảo dữ liệu không bị thiếu khi chuyển việc hoặc có nhiều giai đoạn tham gia.

Nếu phát hiện sai, hãy lưu lại ảnh chụp dữ liệu, bảng lương và hồ sơ lao động để yêu cầu đối chiếu. Đây là cách đơn giản nhưng hiệu quả để chủ động bảo vệ quyền lợi BHXH dài hạn.

Xem thêm: Cổng tra cứu bảo hiểm xã hội Việt Nam

Các câu hỏi thường gặp về bảo hiểm xã hội bắt buộc

1. Hợp đồng lao động 1 tháng có phải đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc không?

Có thể có. Người làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 1 tháng trở lên thuộc nhóm tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo Luật BHXH 2024. Việc xác định còn phải xem xét bản chất của quan hệ lao động trong trường hợp hợp đồng được đặt tên khác.

2. Người lao động đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc bao nhiêu phần trăm lương?

Đối với nhóm lao động Việt Nam thông thường, người lao động đóng 8 phần trăm tiền lương làm căn cứ đóng vào BHXH. Nếu tính cả BHYT và BHTN, khoản khấu trừ bảo hiểm thông thường là 10,5 phần trăm.

3. Công ty có được thỏa thuận với người lao động để không đóng BHXH không?

Nếu người lao động thuộc diện phải đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thì việc hai bên tự thỏa thuận không tham gia không làm mất nghĩa vụ theo pháp luật. Người sử dụng lao động vẫn phải đăng ký và đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định.

4. Mức lương đóng BHXH tối đa năm 2026 là bao nhiêu?

Từ ngày 1 tháng 7 năm 2026, mức tham chiếu là 2.530.000 đồng mỗi tháng. Mức tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hộib bắt buộc cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu, tương ứng 50.600.000 đồng mỗi tháng.

5. Đóng BHXH 15 năm có được hưởng lương hưu không?

Luật BHXH 2024 đã giảm thời gian đóng tối thiểu để có cơ hội hưởng lương hưu xuống 15 năm. Tuy nhiên, người lao động còn phải đáp ứng điều kiện về tuổi nghỉ hưu và các điều kiện liên quan theo trường hợp cụ thể.

Kết luận: Bảo hiểm xã hội bắt buộc ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi hiện tại và an sinh dài hạn của người lao động. Trong năm 2026, ba nội dung cần ưu tiên kiểm tra là mình có thuộc đúng đối tượng tham gia hay không, doanh nghiệp đang đóng trên mức tiền lương nào và quá trình đóng trên hệ thống có khớp với thời gian làm việc thực tế không.

Nếu đang có vướng mắc về hợp đồng, mức đóng hoặc thời gian tham gia, bạn nên đối chiếu hồ sơ với quy định hiện hành và thông tin chính thức của cơ quan BHXH. Theo dõi Pháp luật lao động để cập nhật các thay đổi chính sách mới và chủ động bảo vệ quyền lợi của mình.