Chế độ tử tuất BHXH gồm những gì? 5 vấn đề thân nhân cần kiểm tra khi làm hồ sơ

Chế độ tử tuất là nhóm quyền lợi bảo hiểm xã hội phát sinh khi người tham gia hoặc người đang hưởng một số chế độ bảo hiểm xã hội qua đời. Trong thời điểm gia đình phải lo nhiều việc cùng lúc, việc không nắm rõ điều kiện, mức hưởng và thời hạn nộp hồ sơ có thể khiến thân nhân bỏ sót quyền lợi hoặc chuẩn bị hồ sơ không đúng.

Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, có hiệu lực từ ngày 01/07/2025, chế độ tử tuất tiếp tục là một chế độ của bảo hiểm xã hội bắt buộc và bảo hiểm xã hội tự nguyện. Với từng trường hợp, quyền lợi có thể bao gồm trợ cấp mai táng, trợ cấp tuất hằng tháng hoặc trợ cấp tuất một lần.

Trong năm 2026, mức tham chiếu dùng để tính một số khoản tử tuất thay đổi từ ngày 01/07/2026. Vì vậy, thân nhân không nên chỉ áp dụng một con số chung cho cả năm mà cần kiểm tra thời điểm người tham gia qua đời.

Chế độ tử tuất gồm những khoản nào?

Về cách hiểu thực tế, chế độ tử tuất có thể được chia thành ba nhóm quyền lợi cần kiểm tra: trợ cấp mai táng, trợ cấp tuất hằng tháng và trợ cấp tuất một lần. Không phải gia đình nào cũng đồng thời nhận cả ba khoản; điều kiện của người đã mất và thân nhân quyết định hình thức được hưởng.

Trợ cấp mai táng

Trợ cấp mai táng được trả cho tổ chức hoặc cá nhân trực tiếp lo mai táng nếu người đã mất thuộc nhóm đủ điều kiện theo pháp luật. Với người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, một trường hợp phổ biến là đã đóng từ đủ 12 tháng trở lên; ngoài ra còn có các trường hợp chết do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, đang hưởng hoặc tạm dừng hưởng lương hưu và một số trường hợp khác. Với bảo hiểm xã hội tự nguyện, mốc thời gian đóng phổ biến để xét trợ cấp mai táng là từ đủ 60 tháng trở lên hoặc người đang hưởng, tạm dừng hưởng lương hưu.

Mức trợ cấp mai táng bằng 10 lần mức tham chiếu tại tháng người đó chết. Từ ngày 01/07/2026, mức tham chiếu bằng 2.530.000 đồng nên trợ cấp mai táng tương ứng là 25.300.000 đồng. Trước thời điểm này trong năm 2026, mức tương ứng là 23.400.000 đồng.

Trợ cấp chế độ tử tuất hằng tháng

Trợ cấp tuất hằng tháng chủ yếu áp dụng khi người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc qua đời và đáp ứng một trong các điều kiện như có từ đủ 15 năm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, đang hưởng hoặc tạm dừng hưởng lương hưu, chết do tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp, hoặc đang hưởng trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hằng tháng với mức suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên.

Thân nhân được xem xét có thể gồm con, vợ hoặc chồng, cha mẹ và một số thành viên gia đình khác nếu đáp ứng điều kiện về tuổi, khả năng lao động và điều kiện hưởng theo luật. Mỗi thân nhân đủ điều kiện được hưởng 50% mức tham chiếu; trường hợp không có người trực tiếp nuôi dưỡng thì mức hưởng là 70% mức tham chiếu. Số thân nhân hưởng đối với một người chết tối đa là 4 người.

Từ ngày 01/07/2026, mức trợ cấp tuất hằng tháng tương ứng là 1.265.000 đồng mỗi tháng cho mỗi thân nhân đủ điều kiện và 1.771.000 đồng mỗi tháng đối với trường hợp không có người trực tiếp nuôi dưỡng.

Trợ cấp chế độ tử tuất một lần

Trợ cấp tuất một lần được xem xét khi người chết không thuộc diện phát sinh tuất hằng tháng, không có thân nhân đủ điều kiện nhận hằng tháng hoặc thân nhân thuộc diện hưởng hằng tháng nhưng lựa chọn nhận một lần theo quy định. Trường hợp không có thân nhân theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội, khoản trợ cấp tuất một lần được giải quyết theo pháp luật về thừa kế.

Đối với người đang tham gia hoặc đang bảo lưu thời gian đóng, mỗi năm đóng trước năm 2014 được tính bằng 1,5 lần mức bình quân tiền lương hoặc thu nhập làm căn cứ đóng; mỗi năm từ năm 2014 trở đi được tính bằng 2 lần mức bình quân. Mức hưởng có các quy định tối thiểu và cách tính riêng đối với trường hợp chỉ có thời gian đóng tự nguyện hoặc có cả thời gian bắt buộc và tự nguyện.

5 vấn đề thân nhân cần kiểm tra trước khi làm hồ sơ chế độ tử tuất

1. Kiểm tra người mất tham gia bảo hiểm xã hội theo hình thức nào

Đây là bước đầu tiên vì chế độ tử tuất của người tham gia bắt buộc, người tham gia tự nguyện và người đang hưởng lương hưu không hoàn toàn giống nhau. Nếu người mất có cả thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc và tự nguyện, thời gian tính hưởng chế độ tử tuất được xác định theo quy định dành cho trường hợp có quá trình tham gia kết hợp.

Đối với chế độ tử tuất bảo hiểm xã hội tự nguyện, thân nhân cần đặc biệt kiểm tra mốc 60 tháng khi xét trợ cấp mai táng. Trợ cấp tuất hằng tháng về nguyên tắc gắn với các điều kiện của bảo hiểm xã hội bắt buộc; người chỉ có thời gian tham gia tự nguyện thường được xem xét trợ cấp tuất một lần.

2. Xác định có đủ điều kiện nhận trợ cấp mai táng hay không

Nhiều gia đình quan tâm trước tiên đến tiền mai táng, nhưng không phải cứ có người thân tham gia bảo hiểm xã hội qua đời là tự động phát sinh khoản này. Cần kiểm tra thời gian đóng, loại hình tham gia và tình trạng hưởng lương hưu hoặc trợ cấp trước thời điểm chết.

Người trực tiếp đứng ra lo mai táng là người nhận khoản trợ cấp chế độ tử tuất nếu người đã mất đủ điều kiện. Vì mức hưởng được xác định theo mức tham chiếu tại tháng chết, hồ sơ của người mất trong tháng 6/2026 và tháng 7/2026 có thể có mức trợ cấp mai táng khác nhau.

3. Kiểm tra thân nhân thuộc diện hưởng chế độ tử tuất hằng tháng hay một lần

Đây là bước dễ nhầm nhất trong chế độ tử tuất. Việc người mất đủ 15 năm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc chưa đồng nghĩa mọi người trong gia đình đều được nhận tuất hằng tháng. Từng thân nhân phải đáp ứng điều kiện tương ứng về tuổi, mức suy giảm khả năng lao động hoặc các điều kiện khác theo Luật Bảo hiểm xã hội.

Một điểm đáng chú ý theo hướng dẫn hiện hành là nếu người lao động còn thiếu tối đa 6 tháng để đủ 15 năm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, thân nhân có thể đóng một lần cho số tháng còn thiếu để đủ điều kiện xét trợ cấp tuất hằng tháng. Nếu không thực hiện đóng tiếp thì trường hợp đó được giải quyết theo hướng trợ cấp chế độ tuất một lần.

Trước khi lựa chọn giữa chế độ tử tuất hằng tháng và chế độ tử tuất một lần, gia đình nên tính tổng quyền lợi dự kiến, số người đủ điều kiện và nhu cầu tài chính dài hạn. Sau khi đã được giải quyết đúng quy định theo một hình thức, không nên mặc định có thể hoàn trả khoản đã nhận để đổi sang hình thức khác.

4. Tính đúng quyền lợi với người hưởng lương hưu và người cao tuổi

Tiền chế độ tử tuất của người hưởng lương hưu không mất đi chỉ vì người đó đã nhận lương hưu trong nhiều năm. Người đang hưởng hoặc tạm dừng hưởng lương hưu khi chết vẫn là nhóm được xem xét trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất theo quy định hiện hành.

Đối với trợ cấp chế độ tử tuất một lần của người đang hưởng lương hưu, nếu chết trong 2 tháng đầu hưởng thì mức trợ cấp bằng 48 tháng lương hưu đang hưởng. Từ tháng thứ 3 trở đi, cứ mỗi tháng đã hưởng thêm thì mức trợ cấp giảm 0,5 tháng lương hưu, nhưng không thấp hơn 3 tháng lương hưu đang hưởng.

Riêng từ khóa chế độ tử tuất đối với người cao tuổi cần được hiểu thận trọng. Tuổi cao tự thân không làm phát sinh chế độ tử tuất bảo hiểm xã hội; phải xem người đó đang hưởng lương hưu, có thời gian tham gia bảo hiểm xã hội hay đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội. Người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội khi chết có cơ chế hỗ trợ chi phí mai táng theo Nghị định 176/2025/NĐ-CP, đây là cơ chế khác với trợ cấp tuất của người tham gia bảo hiểm xã hội.

5. Đối chiếu thời gian đóng, mức hưởng và lựa chọn trước khi nộp hồ sơ

Trước khi làm thủ tục nhận tiền chế độ tử tuất, thân nhân nên kiểm tra sổ bảo hiểm xã hội hoặc dữ liệu quá trình đóng, thời điểm bắt đầu hưởng lương hưu nếu có, tháng người tham gia qua đời và danh sách người có khả năng đủ điều kiện hưởng. Chỉ một dữ liệu sai về thời gian đóng cũng có thể làm thay đổi cách xác định tuất hằng tháng hoặc một lần.

Có thể dùng checklist ngắn sau để hạn chế bỏ sót:

• Người mất đang tham gia, bảo lưu hay đang hưởng lương hưu.
• Tổng thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc và tự nguyện.
• Người trực tiếp lo mai táng.
• Danh sách con, vợ hoặc chồng, cha mẹ và người phụ thuộc có thể đủ điều kiện.
• Tháng người tham gia qua đời để xác định đúng mức tham chiếu.
• Nguyện vọng nhận tuất hằng tháng hay một lần nếu pháp luật cho phép lựa chọn.
• Giấy tờ chứng minh suy giảm khả năng lao động nếu có.

Pháp luật lao động khuyến nghị: Với gia đình có nhiều thân nhân hoặc người mất có cả thời gian bảo hiểm xã hội bắt buộc và tự nguyện, nên đối chiếu hồ sơ với cơ quan bảo hiểm xã hội trước khi chốt phương án nhận trợ cấp. Điều này giúp hạn chế trường hợp lựa chọn theo cảm tính rồi mới phát hiện quyền lợi dài hạn khác biệt đáng kể.

Thủ tục nhận tiền chế độ tử tuất cần chuẩn bị gì và nộp ở đâu?

Hồ sơ cơ bản cần chuẩn bị

Theo thủ tục đang được Bảo hiểm xã hội Việt Nam công bố, với thân nhân của người đang tham gia hoặc đang bảo lưu thời gian đóng, hồ sơ cơ bản gồm sổ bảo hiểm xã hội, giấy tờ chứng minh người tham gia đã chết và tờ khai của thân nhân. Tùy trường hợp có thể phải bổ sung hồ sơ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, biên bản giám định mức suy giảm khả năng lao động hoặc giấy tờ liên quan khác.

Thân nhân có thể đối chiếu thủ tục chính thức tại Bảo hiểm xã hội Việt Nam trước khi nộp để kiểm tra thành phần hồ sơ mới nhất.

Nộp hồ sơ hưởng chế độ tử tuất ở đâu?

Nếu người lao động đang đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc tại doanh nghiệp khi qua đời, thân nhân nộp hồ sơ cho người sử dụng lao động để doanh nghiệp chuyển đến cơ quan bảo hiểm xã hội. Nếu người mất đang bảo lưu thời gian đóng, tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện hoặc đang hưởng, tạm dừng hưởng lương hưu thì thân nhân nộp theo hướng dẫn của cơ quan bảo hiểm xã hội có thẩm quyền.

Hồ sơ có thể được thực hiện theo các hình thức mà Bảo hiểm xã hội Việt Nam đang công bố, gồm trực tuyến trong trường hợp được hỗ trợ, trực tiếp hoặc qua dịch vụ bưu chính công ích. Tiền trợ cấp có thể được nhận qua tài khoản cá nhân hoặc các phương thức chi trả phù hợp với từng loại trợ cấp.

Thời hạn nộp và thời gian giải quyết hồ sơ chế độ tử tuất

Trong thời hạn 90 ngày kể từ ngày người đang bảo lưu thời gian đóng, người đang hưởng hoặc tạm dừng hưởng lương hưu, trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hằng tháng chết, thân nhân hoặc người lo mai táng nộp hồ sơ cho cơ quan bảo hiểm xã hội. Với người lao động đang tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc khi chết, thân nhân nộp hồ sơ cho người sử dụng lao động trong thời hạn 90 ngày.

Người sử dụng lao động có trách nhiệm chuyển hồ sơ đến cơ quan bảo hiểm xã hội trong 30 ngày kể từ khi nhận đủ hồ sơ. Cơ quan bảo hiểm xã hội có trách nhiệm giải quyết trong 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ; nếu không giải quyết phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.

Câu hỏi thường gặp về chế độ tử tuất

1. Người tham gia bảo hiểm xã hội mất thì ai được nhận tiền mai táng?

Người hoặc tổ chức trực tiếp lo mai táng là chủ thể nhận trợ cấp mai táng nếu người đã mất thuộc trường hợp đủ điều kiện. Điều kiện khác nhau giữa bảo hiểm xã hội bắt buộc và tự nguyện. Vì vậy cần kiểm tra quá trình đóng trước khi xác định chắc chắn quyền hưởng.

2. Trợ cấp mai táng năm 2026 là bao nhiêu?

Từ ngày 01/07/2026, mức trợ cấp mai táng là 25.300.000 đồng, tương ứng 10 lần mức tham chiếu 2.530.000 đồng. Với trường hợp chết trước ngày 01/07/2026 trong năm 2026, mức trợ cấp được xác định theo mức tham chiếu tại tháng chết và tương ứng 23.400.000 đồng.

3. Người đang hưởng lương hưu qua đời thì thân nhân còn được hưởng chế độ tử tuất không?

Có. Người đang hưởng hoặc tạm dừng hưởng lương hưu khi chết vẫn thuộc nhóm được xem xét trợ cấp mai táng và chế độ tuất. Hình thức tuất hằng tháng hay một lần phụ thuộc điều kiện của thân nhân và quy định áp dụng cho hồ sơ cụ thể.

4. Chế độ tử tuất bảo hiểm xã hội tự nguyện gồm những gì?

Người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện có chế độ tử tuất theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Thân nhân có thể được xem xét trợ cấp mai táng nếu đáp ứng điều kiện về thời gian đóng hoặc tình trạng hưởng lương hưu, và có thể được giải quyết trợ cấp tuất một lần theo quy định. Nếu người mất từng có thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, cần kiểm tra toàn bộ quá trình để xác định có phát sinh điều kiện hưởng khác hay không.

5. Người cao tuổi qua đời có mặc nhiên được hưởng chế độ tử tuất không?

Không. Cần phân biệt người cao tuổi đang hưởng lương hưu với người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hoặc không thuộc hai nhóm này. Mỗi nhóm có cơ chế hỗ trợ khi qua đời khác nhau, trong đó người hưởng trợ cấp hưu trí xã hội có quy định riêng về hỗ trợ chi phí mai táng.

6. Nộp hồ sơ chế độ tử tuất bao lâu thì có kết quả?

Theo quy định hiện hành, cơ quan bảo hiểm xã hội giải quyết trong 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Nếu hồ sơ không được giải quyết, cơ quan bảo hiểm xã hội phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.

Kết luận: Khi làm chế độ tử tuất, thân nhân nên tập trung vào 5 việc: xác định loại hình tham gia của người mất, kiểm tra điều kiện trợ cấp mai táng, xác định người đủ điều kiện hưởng tuất, tính đúng quyền lợi của người đang hưởng lương hưu hoặc người cao tuổi và chuẩn bị hồ sơ trong thời hạn luật định.

Nếu gia đình đang chuẩn bị hồ sơ, hãy đối chiếu sổ bảo hiểm xã hội, giấy chứng tử, thông tin thân nhân và quá trình hưởng lương hưu trước khi nộp. Theo dõi Pháp luật lao động để cập nhật các thay đổi mới về bảo hiểm xã hội và quyền lợi của người lao động.