Việc làm và Bảo hiểm xã hội (BHXH) là hai nội dung cốt lõi trong lĩnh vực pháp luật lao động, gắn liền trực tiếp với quyền lợi của người lao động và nghĩa vụ của người sử dụng lao động. Việc nắm rõ các quy định pháp luật liên quan không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi cá nhân mà còn đảm bảo tuân thủ pháp luật trong quá trình lao động, tuyển dụng và quản lý nhân sự.
Contents
1. Việc làm là gì? Quy định của pháp luật
Theo Luật Việc làm 2013, việc làm được hiểu là hoạt động lao động tạo ra thu nhập hợp pháp, không bị pháp luật cấm. Người lao động có quyền làm việc, lựa chọn việc làm, học nghề, nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề để tìm kiếm cơ hội tốt hơn.
Quyền và nghĩa vụ của người lao động:
- Tự do lựa chọn việc làm và nơi làm việc.
- Được hưởng lương, chế độ làm việc và các điều kiện lao động hợp pháp.
- Tuân thủ nội quy lao động, hợp đồng lao động và nghĩa vụ thuế, BHXH.
Quyền và nghĩa vụ của người sử dụng lao động:
- Tuyển dụng, sử dụng và quản lý lao động theo đúng quy định.
- Ký kết hợp đồng lao động, trả lương, đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động.
- Không được phân biệt đối xử, cưỡng ép lao động hay sa thải trái luật.
2. Bảo hiểm xã hội: Trụ cột an sinh của người lao động
Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một chính sách an sinh bắt buộc nhằm bảo vệ người lao động trước các rủi ro như mất việc, thai sản, tai nạn lao động, hưu trí và tử tuất.
Các loại hình BHXH hiện nay:
- BHXH bắt buộc: áp dụng với người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ 1 tháng trở lên.
- BHXH tự nguyện: dành cho người lao động không thuộc diện bắt buộc, như lao động tự do, hộ kinh doanh cá thể.
- Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN): hỗ trợ tài chính, tư vấn, giới thiệu việc làm cho người lao động mất việc.
Các chế độ trong BHXH:
- Ốm đau
- Thai sản
- Tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp
- Hưu trí
- Tử tuất
3. Mối liên hệ giữa việc làm và BHXH
Ngay khi ký kết hợp đồng lao động, người sử dụng lao động có trách nhiệm đăng ký và đóng BHXH cho người lao động theo quy định. Đây là quyền lợi bắt buộc và không thể thỏa thuận trái luật nhằm giảm trừ hoặc bỏ qua nghĩa vụ này. Việc không tham gia BHXH đúng quy định có thể dẫn đến:
- Tranh chấp lao động.
- Thiếu quyền lợi khi người lao động gặp rủi ro.
- Xử phạt hành chính hoặc khởi kiện đối với người sử dụng lao động vi phạm.
4. Một số lưu ý thực tế
- Người lao động cần yêu cầu đơn vị sử dụng lao động cung cấp mã số BHXH, truy cập cổng thông tin của Bảo hiểm xã hội Việt Nam để theo dõi quá trình đóng BHXH.
- Khi nghỉ việc, người lao động cần làm thủ tục chốt sổ BHXH để đảm bảo quyền lợi về sau.
- Các khoản đóng BHXH là phần trích từ tiền lương hàng tháng, không được cắt giảm tùy tiện.
- Trong trường hợp tranh chấp về BHXH hoặc hợp đồng lao động, người lao động có thể gửi đơn đến thanh tra lao động, cơ quan BHXH hoặc khởi kiện tại tòa án.
Việc làm và bảo hiểm xã hội là hai yếu tố không thể tách rời trong môi trường lao động hiện đại. Việc hiểu rõ và thực hiện đúng quy định pháp luật không chỉ bảo vệ quyền lợi người lao động mà còn góp phần xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ. Mọi cá nhân, tổ chức có thể tìm đến sự hỗ trợ của các đơn vị tư vấn pháp luật lao động chuyên nghiệp để đảm bảo quá trình làm việc, tuyển dụng và sử dụng lao động luôn phù hợp với pháp luật hiện hành.
