Bảo hiểm y tế 2026: Toàn bộ quy định, quyền lợi BHYT

Bảo hiểm y tế không chỉ giúp giảm gánh nặng chi phí khám chữa bệnh mà còn là giải pháp bảo vệ tài chính lâu dài cho mỗi cá nhân và gia đình. Việc tham gia bảo hiểm y tế đúng thời điểm giúp người dân được hưởng đầy đủ quyền lợi theo quy định, đồng thời giảm áp lực viện phí khi không may ốm đau, tai nạn hoặc phải điều trị dài ngày.

Bảo hiểm y tế là một trong những chính sách an sinh xã hội quan trọng của Việt Nam. Với một chiếc thẻ BHYT còn giá trị sử dụng, người tham gia có thể được quỹ bảo hiểm y tế chi trả một phần hoặc toàn bộ chi phí khám chữa bệnh trong phạm vi được hưởng, đặc biệt đối với các ca bệnh nặng, bệnh mạn tính hoặc phải áp dụng kỹ thuật y tế chuyên sâu.

Bài viết dưới đây cập nhật toàn bộ quyền lợi BHYT.

Bảo hiểm y tế là gì và vì sao nên tham gia

Khái niệm bảo hiểm y tế

Bảo hiểm y tế, thường viết tắt là BHYT, là hình thức bảo hiểm trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe do Nhà nước tổ chức thực hiện. Theo hướng dẫn của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, người tham gia có thể tra cứu thông tin thẻ, quá trình tham gia và quyền lợi BHYT trực tuyến không nhằm mục đích lợi nhuận. Người tham gia đóng tiền theo quy định, sau đó được quỹ BHYT thanh toán một phần hoặc toàn bộ chi phí khám bệnh, chữa bệnh trong phạm vi được hưởng.

Nói dễ hiểu, bảo hiểm y tế hoạt động theo nguyên tắc chia sẻ rủi ro. Nhiều người cùng tham gia, cùng đóng góp vào quỹ; khi một người không may ốm đau, quỹ sẽ hỗ trợ chi trả chi phí y tế theo mức hưởng tương ứng. Vì vậy, BHYT không chỉ là quyền lợi cá nhân mà còn là chính sách cộng đồng.

Vai trò của BHYT với cá nhân, gia đình và doanh nghiệp

Việc tham gia bảo hiểm y tế sớm giúp duy trì thời gian tham gia liên tục và hạn chế gián đoạn quyền lợi. Ngoài ra, bảo hiểm y tế còn góp phần chia sẻ rủi ro giữa các thành viên trong cộng đồng.
Với cá nhân và hộ gia đình, thẻ BHYT giúp giảm áp lực viện phí, nhất là khi phải điều trị nội trú, phẫu thuật, sinh con, khám thai định kỳ, phục hồi chức năng hoặc dùng thuốc thuộc danh mục thanh toán. Với doanh nghiệp, việc tham gia BHYT đầy đủ cho người lao động là nghĩa vụ pháp lý và cũng là một phần quan trọng trong chính sách phúc lợi nhân sự.

Với người cao tuổi, trẻ em, người có bệnh nền hoặc người có thu nhập không ổn định, quyền lợi BHYT càng có ý nghĩa thực tế. Một khoản đóng định kỳ tương đối nhỏ có thể giúp tránh rủi ro tài chính lớn khi phát sinh chi phí y tế bất ngờ.

Căn cứ pháp lý chính là Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Bạn có thể xem toàn văn trên Cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật để cập nhật quy định mới nhất.

Đối tượng tham gia bảo hiểm y tế

Nhóm do người lao động và người sử dụng lao động đóng

Đây là nhóm phổ biến tại doanh nghiệp. Người lao động làm việc theo hợp đồng thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc thường đồng thời tham gia BHYT. Mức đóng được tính theo tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, trong đó người sử dụng lao động và người lao động cùng có trách nhiệm đóng.

Với bộ phận nhân sự và kế toán, cần theo dõi đúng đối tượng, mức lương làm căn cứ đóng, thời điểm báo tăng, báo giảm và thời hạn đóng để tránh phát sinh truy thu, chậm đóng hoặc ảnh hưởng quyền lợi khám chữa bệnh của người lao động.

Nhóm do ngân sách nhà nước đóng hoặc hỗ trợ

Một số nhóm được ngân sách nhà nước đóng hoặc hỗ trợ mức đóng BHYT, ví dụ trẻ em dưới 6 tuổi, một số nhóm người có công, người thuộc hộ nghèo, cận nghèo, học sinh, sinh viên hoặc nhóm chính sách khác theo quy định từng thời kỳ. Mức hỗ trợ cụ thể phụ thuộc vào nhóm đối tượng và văn bản đang có hiệu lực.

Người dân nên kiểm tra mình có thuộc nhóm được hỗ trợ hay không trước khi tự mua BHYT hộ gia đình, bởi nếu thuộc nhóm được hỗ trợ cao hơn thì có thể tiết kiệm chi phí và bảo đảm đúng quyền lợi.

Nhóm tham gia bảo hiểm y tế hộ gia đình

Bảo hiểm y tế hộ gia đình phù hợp với người không thuộc nhóm tham gia bắt buộc, không được ngân sách đóng toàn bộ và muốn tự tham gia để bảo vệ quyền lợi khám chữa bệnh. Khi nhiều thành viên cùng tham gia trong năm tài chính, mức đóng được giảm dần từ người thứ hai trở đi.

Nếu gia đình có người lớn tuổi, trẻ nhỏ hoặc người thường xuyên khám chữa bệnh, nên kiểm tra ngay thời hạn thẻ BHYT của từng thành viên để tránh gián đoạn quyền lợi.

Mức đóng bảo hiểm y tế năm 2026 và cách tính

Mức đóng BHYT của người lao động

Theo quy định hiện hành, mức đóng BHYT phổ biến là 4,5 phần trăm tiền lương tháng làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc. Trong quan hệ lao động thông thường, người sử dụng lao động đóng 3 phần trăm và người lao động đóng 1,5 phần trăm.

Ví dụ, nếu tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm của người lao động là 10.000.000 đồng mỗi tháng, tổng mức đóng BHYT là 450.000 đồng mỗi tháng. Trong đó, doanh nghiệp đóng 300.000 đồng và người lao động đóng 150.000 đồng.

Mức đóng bảo hiểm y tế hộ gia đình

Từ ngày 01/07/2026, mức lương cơ sở được công bố là 2.530.000 đồng mỗi tháng. Với mức đóng BHYT hộ gia đình bằng 4,5 phần trăm mức lương cơ sở, người thứ nhất đóng 113.850 đồng mỗi tháng, tương đương 1.366.200 đồng mỗi năm. Các thành viên tiếp theo được giảm trừ theo tỷ lệ 70 phần trăm, 60 phần trăm, 50 phần trăm và từ người thứ năm trở đi là 40 phần trăm mức đóng của người thứ nhất.

Lưu ý: số tiền trên là mức tham khảo theo mức lương cơ sở từ 01/07/2026. Khi Nhà nước điều chỉnh mức lương cơ sở, mức tham chiếu hoặc mức đóng BHYT, số tiền thực tế có thể thay đổi tại thời điểm đóng.

Nghị định 188/2025/NĐ-CP quy định mức đóng BHYT phổ biến bằng 4,5 phần trăm và cơ chế giảm trừ hộ gia đình; Chính phủ đã công bố mức lương cơ sở 2.530.000 đồng mỗi tháng từ 01/07/2026.

Quyền lợi bảo hiểm y tế và mức hưởng BHYT khi khám chữa bệnh

Mức hưởng 100 phần trăm, 95 phần trăm và 80 phần trăm

Mức hưởng BHYT không giống nhau cho mọi người. Một số nhóm được quỹ BHYT thanh toán 100 phần trăm chi phí trong phạm vi được hưởng, một số nhóm hưởng 95 phần trăm, còn nhóm thông thường hưởng 80 phần trăm. Người thuộc nhiều nhóm tham gia BHYT khác nhau được hưởng theo nhóm có quyền lợi cao nhất.

Trường hợp tham gia BHYT đủ 5 năm liên tục và có số tiền cùng chi trả trong năm vượt ngưỡng theo quy định, người bệnh có thể được hưởng 100 phần trăm chi phí trong phạm vi quyền lợi cho các lần khám chữa bệnh đủ điều kiện. Đây là quyền lợi rất quan trọng với người phải điều trị dài ngày hoặc bệnh mạn tính.

Khám đúng nơi đăng ký ban đầu

Khi đi khám BHYT đúng nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu hoặc theo đúng thủ tục chuyển người bệnh, người tham gia được thanh toán theo mức hưởng ghi nhận trên hệ thống. Người bệnh cần xuất trình thông tin thẻ BHYT, giấy tờ chứng minh nhân thân hoặc căn cước công dân gắn chip, tùy yêu cầu tiếp nhận của cơ sở khám chữa bệnh.

Khám trái tuyến, cấp cứu và các trường hợp đặc biệt

Khám trái tuyến có thể được thanh toán theo tỷ lệ khác nhau tùy cấp chuyên môn kỹ thuật, hình thức điều trị nội trú hay ngoại trú và từng trường hợp cụ thể. Trường hợp cấp cứu, người tham gia BHYT được hưởng quyền lợi tại bất kỳ cơ sở khám chữa bệnh nào, nhưng cần bổ sung thông tin thẻ BHYT và giấy tờ cần thiết trước khi kết thúc đợt điều trị.

Từ 01/07/2026, quyền lợi khám ngoại trú trái tuyến tại một số cơ sở cấp cơ bản và cấp chuyên sâu được mở rộng theo lộ trình, có trường hợp được thanh toán 50 phần trăm mức hưởng. Tuy nhiên, không phải cứ tự đi khám ngoại trú tại bất kỳ bệnh viện nào cũng được thanh toán 50 phần trăm, mà còn phụ thuộc vào cơ sở khám chữa bệnh, bệnh hoặc nhóm bệnh được chẩn đoán và phạm vi quyền lợi của từng người.

Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi quy định các mức hưởng 100 phần trăm, 95 phần trăm, 80 phần trăm và tỷ lệ thanh toán khi khám không đúng nơi đăng ký ban đầu; BHXH Việt Nam đã hướng dẫn thêm về mở rộng quyền lợi ngoại trú trái tuyến từ 01/07/2026.

Cách đăng ký, mua bảo hiểm y tế và sử dụng thẻ BHYT

Hồ sơ đăng ký BHYT

Hồ sơ cấp thẻ BHYT lần đầu thường gồm tờ khai tham gia BHYT của cá nhân, hộ gia đình, cơ quan, tổ chức hoặc đơn vị. Với người lao động, doanh nghiệp lập danh sách tham gia trong thời hạn luật định. Với nhóm hộ gia đình hoặc nhóm được hỗ trợ, danh sách có thể do cơ quan có thẩm quyền hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã lập theo quy định.

Theo Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi, thẻ BHYT có mã số bảo hiểm y tế, được cấp bằng bản điện tử hoặc bản giấy và có giá trị pháp lý như nhau. Mỗi người chỉ được cấp một mã số BHYT, vì vậy thông tin cá nhân cần được kê khai chính xác ngay từ đầu.

Cách mua BHYT hộ gia đình

Người dân có thể mua BHYT hộ gia đình Ngoài hình thức đăng ký trực tiếp, người dân cũng có thể thực hiện một số thủ tục trên Cổng Dịch vụ công Quốc gia nếu đáp ứng điều kiện theo quy định. tại tổ chức dịch vụ thu BHXH, BHYT, cơ quan BHXH hoặc thực hiện qua cổng dịch vụ công nếu đủ điều kiện xác thực thông tin. Khi mua cho nhiều thành viên, nên đăng ký cùng thời điểm để được giảm trừ mức đóng theo thứ tự thành viên trong hộ.

Với người lần đầu tham gia BHYT theo hộ gia đình hoặc tham gia không liên tục từ 90 ngày trở lên, thẻ thường có giá trị sử dụng sau 30 ngày kể từ ngày đóng đủ tiền. Vì vậy, không nên chờ đến lúc có bệnh mới mua BHYT, vì có thể phát sinh khoảng trống quyền lợi.

Cách dùng thẻ BHYT khi đi khám

Khi đi khám BHYT, người bệnh nên chuẩn bị căn cước công dân gắn chip, hình ảnh thẻ BHYT trên VssID hoặc VNeID, hoặc thẻ BHYT giấy nếu thuộc trường hợp được cấp và còn sử dụng. Cần kiểm tra nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu, thời hạn thẻ và mức hưởng trước khi đi khám để tránh nhầm lẫn.

Nếu bạn là nhân sự hoặc kế toán doanh nghiệp, nên lập checklist kiểm tra thẻ BHYT cho người lao động mới, lao động nghỉ việc, lao động nghỉ thai sản và lao động quay lại làm việc để không làm gián đoạn quyền lợi khám chữa bệnh.

Luật sửa đổi quy định thẻ BHYT bản điện tử và bản giấy có giá trị pháp lý như nhau, thời hạn cấp thẻ là 05 ngày làm việc khi nhận đủ hồ sơ.

Cách tra cứu bảo hiểm y tế, thời hạn thẻ và mức hưởng

Tra cứu BHYT trên VssID hoặc VNeID

Cách thuận tiện nhất là tra cứu trên ứng dụng VssID hoặc VNeID. Người dùng đăng nhập, chọn mục thẻ BHYT để xem thông tin cơ bản như mã số thẻ, thời hạn giá trị sử dụng, nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu, thời điểm đủ 5 năm liên tục và mức quyền lợi.

Ngoài ra, VssID còn hỗ trợ tra cứu quá trình tham gia BHYT, lịch sử khám chữa bệnh và một số thông tin liên quan đến quá trình đóng bảo hiểm. Điều này hữu ích với người lao động khi đổi công ty, người tham gia hộ gia đình khi gia hạn thẻ và người cần kiểm tra thông tin trước khi khám.

Tra cứu trên Cổng thông tin BHXH Việt Nam

Người dân cũng có thể tra cứu giá trị sử dụng thẻ BHYT trên Cổng thông tin điện tử của Bảo hiểm xã hội Việt Nam. Thông thường cần nhập mã số BHXH hoặc mã thẻ BHYT, họ tên, ngày tháng năm sinh và xác thực theo hướng dẫn của hệ thống.

Khi nào cần đổi thông tin thẻ BHYT

Cần kiểm tra và điều chỉnh thông tin thẻ BHYT khi sai họ tên, ngày sinh, giới tính, mã số định danh, nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu hoặc khi chuyển nhóm đối tượng tham gia. Việc thay đổi nơi khám chữa bệnh ban đầu thường được thực hiện trong thời hạn quy định của từng quý hoặc theo hướng dẫn của cơ quan BHXH.

Theo hướng dẫn của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, người tham gia có thể tra cứu thông tin thẻ và quyền lợi BHYT trực tuyến.

Các trường hợp được và không được quỹ BHYT chi trả

Nhóm chi phí thường được thanh toán

Người tham gia bảo hiểm y tế được quỹ BHYT thanh toán chi phí khám bệnh, chữa bệnh trong phạm vi được hưởng. Phạm vi này bao gồm khám bệnh, chữa bệnh, khám chữa bệnh từ xa theo quy định, khám chữa bệnh y học gia đình, khám tại nhà trong trường hợp đủ điều kiện, phục hồi chức năng, khám thai định kỳ, sinh con, thuốc, máu, chế phẩm máu, vật tư y tế, thiết bị y tế và dịch vụ kỹ thuật thuộc danh mục thanh toán.

Những khoản cần kiểm tra trước khi điều trị

Không phải mọi chi phí phát sinh trong bệnh viện đều được quỹ BHYT chi trả. Người bệnh cần hỏi rõ bác sĩ hoặc bộ phận tiếp đón về thuốc ngoài danh mục, vật tư ngoài danh mục, phòng dịch vụ, giường dịch vụ, dịch vụ theo yêu cầu, xét nghiệm tự chọn hoặc kỹ thuật chưa thuộc phạm vi thanh toán.

Lưu ý khi dùng dịch vụ theo yêu cầu

Dịch vụ theo yêu cầu thường có phần chi phí người bệnh phải tự trả cao hơn. Trước khi ký cam kết sử dụng dịch vụ, người bệnh nên hỏi rõ tổng chi phí dự kiến, phần quỹ BHYT thanh toán, phần đồng chi trả và phần ngoài phạm vi BHYT. Điều này giúp tránh hiểu nhầm rằng có thẻ BHYT là mọi khoản viện phí đều được miễn.

Luật cũng nêu một số nhóm không thuộc phạm vi chi trả hoặc cần loại trừ, ví dụ điều trị lác và tật khúc xạ của mắt đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên, hoặc sử dụng thiết bị y tế thay thế như chân giả, tay giả, mắt giả, răng giả, kính mắt, máy trợ thính, phương tiện trợ giúp vận động trong khám chữa bệnh và phục hồi chức năng.

Quy định mới về bảo hiểm y tế đến tháng 7/2026

Từ năm 2025 và 2026, chính sách BHYT có nhiều điểm cần chú ý: mở rộng giá trị pháp lý của thẻ điện tử, bổ sung quy định về mức tham chiếu, điều chỉnh quyền lợi khám trái tuyến theo cấp chuyên môn kỹ thuật và mở rộng một số quyền lợi khám ngoại trú trái tuyến theo lộ trình.

Đối với người lao động, cần theo dõi việc doanh nghiệp đóng BHYT đầy đủ hằng tháng. Đối với hộ gia đình, nên gia hạn trước khi thẻ hết hạn, nhất là khi trong nhà có người cao tuổi, trẻ nhỏ hoặc người đang điều trị bệnh dài ngày. Đối với học sinh, sinh viên, phụ huynh nên kiểm tra thời điểm nhà trường thu BHYT và thời hạn thẻ trên hệ thống.

Đối với doanh nghiệp, nhân sự và kế toán, nên lưu ý ba việc: báo tăng kịp thời cho lao động mới, báo giảm đúng khi chấm dứt hợp đồng, đối chiếu dữ liệu đóng BHYT định kỳ để tránh tình trạng người lao động đi khám nhưng thẻ chưa có giá trị hoặc bị gián đoạn thời gian tham gia 5 năm liên tục.

Câu hỏi thường gặp về bảo hiểm y tế

1. Bảo hiểm y tế có bắt buộc không?

Với người lao động thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, BHYT là nghĩa vụ bắt buộc. Một số nhóm khác được ngân sách đóng, hỗ trợ hoặc tham gia theo hộ gia đình. Nếu không thuộc nhóm bắt buộc, người dân vẫn nên tham gia để phòng rủi ro chi phí y tế.

2. Mua BHYT bao lâu thì được sử dụng?

Với người tham gia BHYT hộ gia đình lần đầu hoặc tham gia lại sau khi gián đoạn từ 90 ngày trở lên, thẻ thường có giá trị sau 30 ngày kể từ ngày đóng đủ tiền. Với các nhóm khác, thời điểm có giá trị phụ thuộc vào quy định riêng của từng nhóm. Vì vậy nên gia hạn trước khi thẻ hết hạn.

3. Khám trái tuyến có được hưởng BHYT không?

Có thể được hưởng, nhưng mức hưởng phụ thuộc vào cấp chuyên môn kỹ thuật, điều trị nội trú hay ngoại trú, tình trạng cấp cứu, nhóm bệnh và quy định cụ thể tại thời điểm khám. Một số trường hợp được hưởng 100 phần trăm mức hưởng, một số trường hợp chỉ được hưởng theo tỷ lệ thấp hơn. Người bệnh nên hỏi bộ phận tiếp nhận BHYT trước khi khám.

4. Có thể dùng căn cước công dân thay thẻ BHYT không?

Người dân có thể sử dụng căn cước công dân gắn chip, VssID hoặc VNeID để hỗ trợ tiếp nhận khám chữa bệnh BHYT nếu hệ thống cơ sở khám chữa bệnh tra cứu được dữ liệu. Tuy nhiên, vẫn nên kiểm tra trước khi đi khám và mang theo giấy tờ tùy thân cần thiết. Trường hợp dữ liệu chưa đồng bộ, cơ sở y tế có thể yêu cầu bổ sung thông tin.

5. Thẻ BHYT 5 năm liên tục có lợi gì?

Thẻ BHYT ghi nhận thời điểm đủ 5 năm liên tục giúp người tham gia có thêm quyền lợi khi số tiền cùng chi trả trong năm vượt ngưỡng theo quy định. Đây là quyền lợi quan trọng với người điều trị dài ngày hoặc bệnh nặng. Người tham gia nên tránh để gián đoạn thẻ, vì có thể ảnh hưởng mốc 5 năm liên tục.

Bảo hiểm y tế là chính sách an sinh xã hội quan trọng giúp người dân giảm gánh nặng chi phí khám chữa bệnh và bảo vệ tài chính trước những rủi ro sức khỏe. Việc tham gia bảo hiểm y tế đầy đủ, gia hạn đúng hạn và thường xuyên tra cứu thông tin thẻ sẽ giúp người tham gia được hưởng trọn vẹn quyền lợi theo quy định. Nếu còn vướng mắc về bảo hiểm y tế, bạn nên liên hệ cơ quan BHXH hoặc đơn vị tư vấn pháp luật để được hướng dẫn cụ thể.

Nếu bạn là cá nhân, hộ gia đình hoặc doanh nghiệp đang cần rà soát quyền lợi BHYT, hãy kiểm tra ngay thời hạn thẻ, quá trình tham gia và nhóm đối tượng đóng. Pháp Luật Lao Động khuyến nghị nên chủ động đăng ký, gia hạn và tra cứu BHYT định kỳ để bảo vệ quyền lợi trước khi phát sinh nhu cầu khám chữa bệnh.

Bài viết mang tính chất tham khảo vui lòng Liên hệ CÔNG TY LUẬT TNHH T.N để được tư vấn giải đáp mọi thắc mắc.

• Hotline: 0988092774
• Email admin@phapluatlaodong.com
• Fanpage: facebook.com/tuvanphobienluat
• Website: https://phapluatlaodong.com/