Hướng dẫn chế độ tai nạn lao động và trách nhiệm của các bên

Tai nạn lao động không chỉ là rủi ro trong quá trình làm việc mà còn kéo theo nhiều vấn đề về điều trị, thu nhập và thủ tục BHXH. Người lao động tham gia BHXH hiểu rõ điều kiện được công nhận, chế độ tai nạn lao động, trách nhiệm của doanh nghiệp và cách chuẩn bị hồ sơ tai nạn lao động đúng ngay từ đầu. Các nguyên tắc chung về quyền lợi, trách nhiệm và thủ tục giải quyết chế độ được quy định trong Luật An toàn, vệ sinh lao động và thủ tục hành chính của BHXH Việt Nam.

Tai nạn lao động là gì và khi nào được công nhận

Khái niệm tai nạn lao động theo quy định

Tai nạn lao động là tai nạn gây tổn thương cho bất kỳ bộ phận, chức năng nào của cơ thể hoặc gây tử vong cho người lao động, xảy ra trong quá trình lao động, gắn liền với việc thực hiện công việc, nhiệm vụ lao động. (Căn cứ Khoản 8, Điều 3, Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015)

Phân loại tai nạn lao động

Căn cứ Điều 9 Nghị định 39/2016/NĐ-CP, Tai nạn lao động được chia là 3 loại:

1. Tai nạn lao động làm chết người lao động (sau đây gọi tắt là tai nạn lao động chết người) là tai nạn lao động mà người lao động bị chết thuộc một trong các trường hợp sau đây:

a) Chết tại nơi xảy ra tai nạn;

b) Chết trên đường đi cấp cứu hoặc trong thời gian cấp cứu;

c) Chết trong thời gian Điều trị hoặc chết do tái phát của vết thương do tai nạn lao động gây ra theo kết luận tại biên bản giám định pháp y;

d) Người lao động được tuyên bố chết theo kết luận của Tòa án đối với trường hợp mất tích.

2. Tai nạn lao động làm người lao động bị thương nặng (sau đây gọi tắt là tai nạn lao động nặng) là tai nạn lao động làm người lao động bị ít nhất một trong những chấn thương được quy định tại Phụ lục II ban hành kèm theo Nghị định này.

3. Tai nạn lao động làm người lao động bị thương nhẹ (sau đây gọi tắt là tai nạn lao động nhẹ) là tai nạn lao động không thuộc trường hợp quy định tại Khoản 1 và Khoản 2 Điều này.

Các trường hợp đủ điều kiện hưởng chế độ tai nạn lao động

Căn cứ Điều 54, Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, Người lao động tham gia bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp được hưởng chế độ tai nạn lao động khi có đủ các điều kiện sau đây:

1. Bị tai nạn thuộc một trong các trường hợp sau đây:

a) Tại nơi làm việc và trong giờ làm việc, kể cả khi đang thực hiện các nhu cầu sinh hoạt cần thiết tại nơi làm việc hoặc trong giờ làm việc mà Bộ luật lao động và nội quy của cơ sở sản xuất, kinh doanh cho phép, bao gồm nghỉ giải lao, ăn giữa ca, ăn bồi dưỡng hiện vật, làm vệ sinh kinh nguyệt, tắm rửa, cho con bú, đi vệ sinh;

b) Ngoài nơi làm việc hoặc ngoài giờ làm việc khi thực hiện công việc theo yêu cầu của người sử dụng lao động hoặc người được người sử dụng lao động ủy quyền bằng văn bản trực tiếp quản lý lao động;

c) Trên tuyến đường đi từ nơi ở đến nơi làm việc hoặc từ nơi làm việc về nơi ở trong khoảng thời gian và tuyến đường hợp lý;

2. Suy giảm khả năng lao động từ 5% trở lên do bị tai nạn quy định tại khoản 1 Điều này;

3. Người lao động không được hưởng chế độ do Quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp chi trả nếu thuộc một trong các nguyên nhân quy định tại khoản 1 Điều 40 của Luật này.

Với người lao động đang tham gia BHXH bắt buộc, việc giải quyết chế độ thường gắn với các yếu tố cốt lõi như: tai nạn xảy ra trong quá trình làm việc, khi thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu của người sử dụng lao động, hoặc trong một số trường hợp trên tuyến đường đi và về hợp lý theo quy định.

Căn cứ Điều 5 Nghị định 143/2024/NĐ-CP, Điều kiện hưởng chế độ bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện:

1. Người lao động đang tham gia bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện được hưởng chế độ bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện quy định tại Điều 4 của Nghị định này khi có đủ các điều kiện sau đây:

a) Bị suy giảm khả năng lao động từ 5% trở lên do tai nạn lao động xảy ra trong thời gian tham gia bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện;

b) Không thuộc các trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này.

2. Người lao động không được hưởng các chế độ tai nạn lao động tại Điều 4 của Nghị định này nếu tai nạn xảy ra do một trong các nguyên nhân sau:

a) Mâu thuẫn của chính nạn nhân với người gây ra tai nạn mà không liên quan đến công việc, nhiệm vụ lao động;

b) Người lao động cố ý tự hủy hoại sức khỏe của bản thân;

c) Sử dụng chất ma tuý, chất gây nghiện trái quy định của pháp luật.

Người lao động và doanh nghiệp có trách nhiệm gì khi xảy ra tai nạn lao động?

Người sử dụng lao động phải làm gì khi xảy ra tai nạn

Căn cứ Điều 19, Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, quy định về biện pháp xử lý sự cố kỹ thuật gây mất an toàn, vệ sinh lao động nghiêm trọng và ứng cứu khẩn cấp

1. Người sử dụng lao động phải có phương án xử lý sự cố kỹ thuật gây mất an toàn, vệ sinh lao động nghiêm trọng, ứng cứu khẩn cấp và định kỳ tổ chức diễn tập theo quy định của pháp luật; trang bị phương tiện kỹ thuật, y tế để bảo đảm ứng cứu, sơ cứu kịp thời khi xảy ra sự cố kỹ thuật gây mất an toàn, vệ sinh lao động nghiêm trọng, tai nạn lao động.

2. Trách nhiệm xử lý sự cố kỹ thuật gây mất an toàn, vệ sinh lao động nghiêm trọng, ứng cứu khẩn cấp:

a) Người sử dụng lao động phải ra lệnh ngừng ngay hoạt động của máy, thiết bị, việc sử dụng vật tư, chất, hoạt động lao động tại nơi làm việc có nguy cơ gây tai nạn lao động, sự cố kỹ thuật gây mất an toàn, vệ sinh lao động nghiêm trọng; không được buộc người lao động tiếp tục làm công việc hoặc trở lại nơi làm việc nếu các nguy cơ xảy ra tai nạn lao động đe dọa nghiêm trọng tính mạng hoặc sức khỏe của người lao động chưa được khắc phục; thực hiện các biện pháp khắc phục, các biện pháp theo phương án xử lý sự cố kỹ thuật gây mất an toàn, vệ sinh lao động nghiêm trọng, ứng cứu khẩn cấp để tổ chức cứu người, tài sản, bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động cho người lao động, người xung quanh nơi làm việc, tài sản và môi trường; kịp thời thông báo cho chính quyền địa phương nơi xảy ra sự cố hoặc ứng cứu khẩn cấp;

b) Sự cố kỹ thuật gây mất an toàn, vệ sinh lao động nghiêm trọng xảy ra ở cơ sở sản xuất, kinh doanh, địa phương nào thì người sử dụng lao động, địa phương đó có trách nhiệm huy động khẩn cấp nhân lực, vật lực và phương tiện để kịp thời ứng phó sự cố theo quy định của pháp luật chuyên ngành;

c) Sự cố kỹ thuật gây mất an toàn, vệ sinh lao động nghiêm trọng xảy ra liên quan đến nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh, địa phương thì người sử dụng lao động, chính quyền địa phương nơi xảy ra sự cố có trách nhiệm ứng phó và báo cáo cơ quan cấp trên trực tiếp theo quy định của pháp luật chuyên ngành.

Trường hợp vượt quá khả năng ứng phó của các cơ sở sản xuất, kinh doanh, địa phương thì phải khẩn cấp báo cáo cơ quan cấp trên trực tiếp để kịp thời huy động các cơ sở sản xuất, kinh doanh, địa phương khác tham gia ứng cứu; cơ sở sản xuất, kinh doanh, địa phương được yêu cầu huy động phải thực hiện và phối hợp thực hiện biện pháp ứng cứu khẩn cấp trong phạm vi, khả năng của mình.

3. Chính phủ quy định chi tiết Điều này.

Khi tai nạn xảy ra, người sử dụng lao động không chỉ dừng ở việc hỗ trợ ban đầu mà còn có trách nhiệm tổ chức sơ cứu, cấp cứu, khai báo, điều tra, lập hồ sơ và phối hợp xử lý quyền lợi cho người lao động. Luật An toàn, vệ sinh lao động đặt trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan trong công tác an toàn, vệ sinh lao động, còn thủ tục của BHXH Việt Nam cho thấy doanh nghiệp là đầu mối tiếp nhận hồ sơ từ người lao động trong bước nộp ban đầu.

Người lao động cần thực hiện những bước nào để bảo vệ quyền lợi

Về phía người lao động, việc báo ngay sự việc, điều trị đúng tuyến phù hợp, giữ lại chứng từ y tế và phối hợp lập hồ sơ là các bước rất quan trọng. Trong thực tế, nhiều trường hợp mất thời gian xử lý chỉ vì thiếu giấy ra viện, thiếu biên bản sự việc hoặc không có tài liệu chứng minh diễn biến tai nạn.

1. Thông báo ngay cho quản lý hoặc bộ phận nhân sự
2. Yêu cầu lập ghi nhận sự việc càng sớm càng tốt
3. Lưu hồ sơ khám chữa bệnh, hóa đơn, giấy ra viện, kết luận chuyên môn
4. Theo dõi tiến độ giám định và nộp hồ sơ BHXH

Chế độ tai nạn lao động và mức trợ cấp người lao động có thể nhận

Các khoản chi trả từ người sử dụng lao động và quỹ BHXH

Khi đủ điều kiện, quyền lợi của người lao động có thể đến từ hai nguồn chính: nghĩa vụ chi trả, bồi thường hoặc hỗ trợ của người sử dụng lao động theo từng vụ việc và chế độ bảo hiểm tai nạn lao động do quỹ BHXH giải quyết theo thủ tục hành chính. BHXH Việt Nam hiện có thủ tục riêng cho trường hợp giải quyết hưởng chế độ tai nạn lao động lần đầu. baohiemxahoi.gov.vn

• Trợ cấp tai nạn lao động một lần hoặc hằng tháng tùy mức suy giảm khả năng lao động
• Chi phí y tế và các khoản liên quan theo trách nhiệm của doanh nghiệp trong phạm vi pháp luật quy định
• Hỗ trợ phục hồi, giám định và các khoản phát sinh liên quan đến hồ sơ hợp lệ

Khi nào được trợ cấp một lần và khi nào được trợ cấp hằng tháng

Theo Khoản 1, 2 Điều 48 Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, người lao động bị suy giảm khả năng lao động từ 5% đến 30% sẽ được hưởng trợ cấp một lần.

Mức hưởng gồm 2 phần:

• Nếu suy giảm 5%, người lao động được nhận 5 lần mức lương cơ sở; từ 6% trở lên, cứ tăng thêm 1% suy giảm thì được cộng thêm 0,5 lần mức lương cơ sở.
• Ngoài ra, còn được nhận thêm khoản trợ cấp tính theo thời gian đã đóng vào Quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp. Nếu đóng quỹ từ 1 năm trở xuống thì được tính bằng 0,5 tháng tiền lương; sau đó mỗi năm đóng thêm được cộng 0,3 tháng tiền lương của tháng liền kề trước khi bị tai nạn. Nếu tai nạn xảy ra ngay trong tháng đầu đóng quỹ hoặc thời gian tham gia bị gián đoạn, tiền lương tính trợ cấp sẽ căn cứ vào chính tháng đó.

Theo Điều 49 của luật này, người lao động bị suy giảm khả năng lao động từ 31% trở lên sẽ được hưởng trợ cấp hằng tháng.

Mức hưởng hằng tháng cũng gồm 2 phần:

• Nếu suy giảm 31%, người lao động được hưởng 30% mức lương cơ sở; sau đó cứ tăng thêm 1% suy giảm thì được cộng thêm 2% mức lương cơ sở.
• Bên cạnh đó, người lao động còn được nhận thêm khoản trợ cấp tính theo thời gian đóng quỹ. Nếu thời gian đóng từ 1 năm trở xuống thì được tính bằng 0,5% mức tiền lương đóng quỹ; sau đó mỗi năm đóng thêm được cộng 0,3% mức lương của tháng liền kề trước khi bị tai nạn. Trường hợp bị tai nạn ngay tháng đầu tham gia hoặc có thời gian đóng gián đoạn thì tiền lương tính hưởng sẽ lấy theo tháng xảy ra tai nạn.

Đối với người đang hưởng trợ cấp hằng tháng, việc tạm dừng, tiếp tục hưởng, chuyển nơi nhận trợ cấp, định cư ở nước ngoài hoặc điều chỉnh mức hưởng sẽ được thực hiện theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội. Trường hợp ra nước ngoài để định cư, người lao động được giải quyết trợ cấp một lần bằng 3 tháng mức trợ cấp đang hưởng.

Về nguyên tắc, chế độ được chia theo mức suy giảm khả năng lao động sau giám định. Trường hợp suy giảm ở mức thấp hơn sẽ theo hướng trợ cấp một lần, còn mức cao hơn có thể chuyển sang trợ cấp hằng tháng theo công thức và mức hưởng do pháp luật chuyên ngành quy định. Khi làm hồ sơ, kết quả giám định là tài liệu rất quan trọng để cơ quan BHXH xác định hình thức hưởng.

Đây là phần người lao động quan tâm nhất. Nếu hồ sơ của bạn đã có kết quả giám định, hãy kiểm tra lại ngay để xác định mình đang phù hợp với hình thức hưởng nào.

Mức bồi thường của người sử dụng lao động

Căn cứ Khoản 4, Điều 38 Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, mức bồi thường cho người lao động bị tai nạn lao động mà không hoàn toàn do lỗi của chính người này gây ra và cho người lao động bị bệnh nghề nghiệp với mức như sau:

a) Ít nhất bằng 1,5 tháng tiền lương nếu bị suy giảm từ 5% đến 10% khả năng lao động; sau đó cứ tăng 1% được cộng thêm 0,4 tháng tiền lương nếu bị suy giảm khả năng lao động từ 11% đến 80%;

Tbt = 1,5 + [(a – 10) x 0,4]

Trong đó:

• Tbt: Mức bồi thường cho người bị suy giảm khả năng lao động từ 11% trở lên (đơn vị tính: tháng tiền lương);
• 1,5: Mức bồi thường khi suy giảm khả năng lao động từ 5% đến 10%;
• a: Mức (%) suy giảm khả năng lao động của người bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp;
• 0,4: Hệ số bồi thường khi suy giảm khả năng lao động tăng 1%.

b) Ít nhất 30 tháng tiền lương cho người lao động bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc cho thân nhân người lao động bị chết do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp;

Hồ sơ tai nạn lao động và quy trình báo cáo đúng cách

Hồ sơ tai nạn lao động cần chuẩn bị

Theo hướng dẫn thủ tục của BHXH Việt Nam, người lao động lập và nộp hồ sơ qua đơn vị sử dụng lao động ở bước đầu tiên. Thành phần cụ thể có thể thay đổi theo tình huống, nhưng nhóm giấy tờ thường bao gồm:

• Sổ bảo hiểm xã hội.
• Giấy ra viện hoặc trích sao hồ sơ bệnh án sau khi đã điều trị tai nạn lao động đối với trường hợp nội trú.
• Biên bản giám định mức suy giảm khả năng lao động của Hội đồng giám định y khoa.
• Văn bản đề nghị giải quyết chế độ tai nạn lao động theo mẫu do Bảo hiểm xã hội Việt Nam ban hành sau khi thống nhất ý kiến với Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội.

(Căn cứ theo Điều 57 Luật an toàn, vệ sinh lao động)

Cách báo cáo tai nạn lao động để tránh thiếu quyền lợi

Ngoài hồ sơ hưởng chế độ, doanh nghiệp còn có trách nhiệm thực hiện báo cáo tai nạn lao động theo biểu mẫu, hướng dẫn và phạm vi áp dụng tương ứng. Các nguồn hướng dẫn, biểu mẫu báo cáo hiện được nhiều cổng thông tin pháp lý tổng hợp và cập nhật để doanh nghiệp, đơn vị quản lý đối chiếu khi thực hiện.

1. Ghi nhận thời gian, địa điểm, người liên quan và diễn biến sự việc
2. Lưu ảnh hiện trường hoặc bằng chứng liên quan nếu có thể thực hiện an toàn
3. Hoàn thiện hồ sơ y tế ngay sau điều trị
4. Đôn đốc doanh nghiệp nộp hồ sơ đến đúng cơ quan, đúng quy trình

Trong nhiều trường hợp, làm hồ sơ chậm không khiến bạn mất quyền lợi ngay lập tức, nhưng chắc chắn làm thời gian giải quyết kéo dài và khó bổ sung chứng cứ hơn.

Những lưu ý quan trọng để không mất quyền lợi BHXH

Sai sót thường gặp khi làm hồ sơ

• Chỉ tập trung điều trị mà quên lập ghi nhận sự việc ban đầu
• Không yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thông tin tiến độ hồ sơ
• Thiếu kết luận giám định trong trường hợp cần xác định mức suy giảm khả năng lao động
• Nhầm lẫn giữa nghĩa vụ chi trả của doanh nghiệp và chế độ do BHXH giải quyết

Checklist xử lý nhanh khi không may bị tai nạn lao động

• Báo ngay cho quản lý trực tiếp hoặc nhân sự
• Điều trị và giữ đầy đủ chứng từ y tế
• Yêu cầu lập biên bản sự việc hoặc tài liệu xác nhận tai nạn
• Kiểm tra doanh nghiệp đã hỗ trợ báo cáo tai nạn lao động hay chưa
• Chuẩn bị đủ hồ sơ tai nạn lao động trước khi nộp BHXH
• Theo dõi kết quả giám định và thời điểm nhận trợ cấp tai nạn lao động

Đến đây, điều quan trọng nhất là bạn không nên chờ mọi việc tự được xử lý. Chủ động hỏi, chủ động lưu hồ sơ và chủ động đối chiếu quy định luôn là cách tốt nhất để bảo vệ quyền lợi của mình.

Câu hỏi về tai nạn lao động

Tai nạn trên đường đi làm có được hưởng chế độ tai nạn lao động không?

Có thể có, nếu vụ việc thuộc trường hợp được pháp luật công nhận và người lao động chứng minh được tuyến đường, thời gian di chuyển hợp lý. Hồ sơ thực tế và tài liệu xác nhận là yếu tố rất quan trọng. Khi chưa rõ, bạn nên hỏi doanh nghiệp hoặc cơ quan BHXH để được hướng dẫn theo vụ việc cụ thể. baohiemxahoi.gov.vn

Không tham gia BHXH thì có được hưởng chế độ bảo hiểm tai nạn lao động không?

Về nguyên tắc, chế độ do quỹ BHXH chi trả gắn với việc thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc và đáp ứng điều kiện hồ sơ. Nếu không thuộc diện này, người lao động vẫn có thể xem xét quyền lợi khác từ phía người sử dụng lao động tùy từng quan hệ lao động và trách nhiệm phát sinh.

Hồ sơ tai nạn lao động nộp ở đâu?

Theo thủ tục hiện hành của BHXH Việt Nam, ở bước đầu người lao động lập hồ sơ và nộp cho đơn vị sử dụng lao động. Sau đó doanh nghiệp là đầu mối phối hợp gửi cơ quan BHXH có thẩm quyền để giải quyết. Bạn nên xin bản sao hoặc xác nhận đã nhận hồ sơ để tiện theo dõi.

Bao lâu thì nhận được trợ cấp tai nạn lao động?

Thời gian thực tế phụ thuộc vào việc hồ sơ có đầy đủ hay không, mức độ rõ ràng của vụ việc và tiến độ xử lý của cơ quan có thẩm quyền. Nếu hồ sơ thiếu tài liệu giám định hoặc biên bản xác nhận sự việc, thời gian giải quyết thường kéo dài hơn. Vì vậy, chuẩn bị hồ sơ đầy đủ ngay từ đầu là cách nhanh nhất để nhận quyền lợi.

Doanh nghiệp chậm phối hợp làm hồ sơ thì người lao động nên làm gì?

Bạn nên gửi yêu cầu bằng văn bản hoặc email cho bộ phận nhân sự, an toàn lao động hoặc người đại diện có trách nhiệm. Đồng thời, hãy lưu toàn bộ tài liệu y tế và bằng chứng liên quan để sẵn sàng đối chiếu khi cần. Nếu cần thiết, bạn có thể liên hệ cơ quan BHXH hoặc cơ quan quản lý lao động tại địa phương để được hướng dẫn thêm.

Lưu ý: Nội dung này mang tính hướng dẫn phổ thông cho người lao động tham gia BHXH. Với vụ việc có yếu tố tranh chấp, thương tật nặng hoặc phát sinh trách nhiệm bồi thường phức tạp, bạn nên đối chiếu hồ sơ thực tế với doanh nghiệp, cơ quan BHXH hoặc đơn vị tư vấn pháp lý có chuyên môn.